Μυθολογία

 

ΝΥΦΗΤο χωριό μας, ο τόπος μας έχει μια δυνατή παρουσία στην Ελλη­νική Μυθολογία, και μάλιστα και στα πιο δυνατά του σημεία: Τον ποταμό Ενιπέα και το οροπέδιο Φολόη. Τα πράγματα στο μύθο για τη Φολόη είναι ξεκάθαρα και τα γεγονότα διαδραματίζονται στους Άθλους του Ηρακλή. Στον μύθο του Ενιπέα και της Τυρούς τα πράγ­ματα έχουν δύο πατρίδες σίγουρα, την Θεσσαλία αλλά και την Η­λεία, το χωριό μας δαλαδή. Τώρα πότε ακριβώς και σε ποια μυθο­λο­γική περίοδο ακριβώς έγιναν αυτά που ο μύθος λέει κανένας δεν ξέ­ρει.

Να πάρουμε όμως τα πράγματα απ’ την αρχή και πρώτα-πρώτα να δούμε το μύθο της Τυρούς και του Ενιπέα.

Η πρώτη απόδειξη ότι οι μύθοι αυτοί είναι κοινοί τουλάχιστον με τη Θεσσαλία, φαίνεται από την παράγραφο 5 στο κεφάλαιο 8, στα Άπαντα του Απολλοδώρου Βιβλιοθήκη.

«Η Καλύκη και ο Αέθλος απέκτησαν ένα γιό, τον Ενδυμίωνα, ο οποίος έφερε Αιολείς από τη Θεσσαλία και τους εγκατέστησε στην Ηλεία. Μερικοί πάντως λένε ότι τον ερωτεύτηκε η Σελήνη και ο Δίας του επέτρεψε να διαλέξει ό,τι θέλει, εκείνος θέλησε να κοιμάται αιώνια, παραμένοντας έτσι αθάνατος και αγέραστος.

Από τον Ενδυμίωνα καί μια νύμφη Ναϊάδα ή, κατ’ άλλους, την Ιφιάνασσα γεννήθηκε ο Αιτωλός, ο οποίος, αφού σκότωσε τον Άπι, γιο του Φορωνέα, κατέφυγε στην Κουρήτιδα χώρα, σκότωσε τους γιους της Φθίας και του Απόλλωνα, που τον υποδέχτηκαν εκεί, τον Φώρο, τον Λαόδοκο και τον Πλυποίτη, και ονόμασε την περιοχή από τον ίδιο Αιτωλία».

Βλέπουμε δηλαδή καθαρά ότι έγινε σίγουρα μια πρώτη μετα­κί­νηση πληθυσμού από την αρχή της Μυθολογίας.

Μία άλλη αναφορά όμως πάλι στον Απολλόδωρο Βιβλιοθήκη Α΄, παράγραφος 7, κεφάλαιο 9.

«Ο Σαλμωνέας κατοικούσε πρώτα στη Θεσσαλία και, αφού μετά πήγε στην Ηλεία, ίδρυσε εκεί μία πόλη. Επειδή όμως αλαζονεύτηκε και θέλησε να εξισωθεί με τον Δία, τιμωρήθηκε γι’ αυτή του την ασέβεια. Έλεγε πως είναι ο Δίας και σταματώντας τις θυσίες προς εκείνον διέταξε να θυσιάζουν σε αυτόν, σέρνοντας με το άρμα του ξεραμένα δέρματα μαζί με χάλκινους λέβητες έλεγε ότι βροντά και πετώντας στον ουρανό αναμμένες λαμπάδες έλεγε ότι αστράφτει. Ο Δίας τον κατακεραύνωσε και αφάνισε την πόλη που είχε ιδρύσει και όλους τους κατοίκους της».

Ο Σαλμωνέας δεν ήταν άλλος από τον Σαλμωνέα το γυιό του Αιόλου του βασιλιά της Θεσσαλίας, που απ’ αυτόν πήραν το όνομά τους οι Αιολείς. Ο Σαλμωνέας λοιπόν ίδρυσε την πόλη Σαλμώνη στις όχθες του ποταμού Ενιπέα τώρα σε ποιο σημείο ακριβώς δεν ξέρουμε, μπορεί όμως και στην περιοχή της σημερινής Σαλμώνης στην Ηλεία ή αλλού.

Ο Σαλμωνέας είχε μία κόρη την Τυρώ, που γι’ αυτή ο Σοφοκλής έγραψε δύο έργα, αλλά δεν διασώθηκαν. Ας δούμε ακριβώς το μεγάλο μύθο της Τυρούς όπως μας τον αφηγείται ο Απολλόδωρος βιβλοθήκη Α΄, κεφάλαιο 9, παράγραφος δ, 9, 10 και 11:

«Η Τυρώ, κόρη του Σαλμωνέα και της Αλκιδίκης, την οποία με­γάλωσε ο Κρηθέας (αδερφός του Σαλμωνέα), ερωτεύτηκε τον ποτα­μό Ενιπέα και, poseidonπηγαίνοντας συνέχεια στα ρείθρα του, θρηνούσε προς αυτά. Ο Ποσειδώνας λοιπόν, παίρνοντας τη μορφή του Ενιπέα, κοιμήθηκε μαζί της. Αυτή γέννησε κρυφά δίδυμα αγόρια και τα άφησε έκθετα. Εκεί που ήταν αφημένα τα παιδιά, πέρασαν κάποιοι αλογοτρόφοι και μια φοράδα άγγιξε με την οπλή της το ένα από τα δύο βρέφη και μελάνιασε ένα μέρος του προσώπου του. Ο αλο­γο­τρόφος πήρε και τα δύο αγόρια και τα μεγάλωσε, ονομάζοντας τον μελανιασμένο Πελία και τον άλλο Νηλέα. Όταν μεγάλωσαν, ανα­γνώρισαν τη μητέρα τους και σκότωσαν τη μητριά τους Σιδηρώ, διότι, όταν έμαθαν ότι αυτή κακοποιούσε τη μητέρα τους, όρμησαν εναντίον της, εκείνη όμως πρόλαβε και κατέφυγε στο ιερό της Ήρας. Ο Πελίας την έσφαξε πάνω σε αυτόν ακριβώς τον βωμό και γενικά σε όλη του τη ζωή δεν σεβόταν την Ήρα. ΠΟΤΑΜΙΑργότερα μάλωσαν μεταξύ τους και ο Νηλέας εξόριστος πήγε στη Μεσσηνία, όπου ίδρυσε την Πύλο και παντρεύτηκε τη Χλωρίδα, την κόρη του Αμφίονα, από την οποία απέκτησε μια κόρη, την Πηρώ, και γιους τον Ταύρο, τον Αστέριο, τον Πυλάονα, τον Δήμαρχο, τον Ευρύβιο, τον Επίλαο, τον Φράσιο, τον Ευρυμένη, τον Ευαγόρα, τον Αλάστορα, τον Νέσταρα και τον Περικλύμενο, στον τελευταίο έδωσε ο Ποσειδώνας την ιδιό­τητα να μεταμορφώνεται, και όταν πολεμούσε εναντίον τον Ηρακλή, που προσπαθούσε να κυριεύσει την Πύλο, γινόταν πότε λιοντάρι πότε φίδι και πότε μέλισσα, σκοτώθηκε από τον Ηρακλή μαζί με τους άλλους γιους του Νηλέα. Ο μόνος που σώθηκε ήταν ο Νέστορας, επειδή τον μεγάλωναν οι Γερήνιοι. Αυτός πήρε γυναίκα του την Αναξιβία, κόρη του Κρατιέρα, και απέκτησε δύο κόρες, την Πεισιδίκη και την Πολυκάστη, και εφτά γιους, τον Περσέα, τον Στράτιχο, τον Άρητο, τον Εχέφρονα, τον Πεισίστρατο, τον Αντίλοχο και τον Θρασυμήδη».

Αυτά μας λέει λοιπόν στη μυθολογία ότι έγιναν στον τόπο μας, στο ωραίο Ενιπέα. Τα τόσο σημαντικά και τα τόσο μεγάλα.

 

Ο ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ ΦΟΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΗΡΑΚΛΗΣ

kentayrosΟ δεύτερος μεγάλος μύθος το τόπου μας καταγράφεται στο οροπέδιο της Φολόης και δεν είναι τίποτ’ άλλο από την επίσκεψη του Ηρακλή στην Ηλεία για να δοκιμαστεί στις δύο μεγάλες δοκιμασίες από τις δώδεκα παραγγελίες του Ευρυσθέα. Εδώ λοιπόν καταγράφονται οι δύο άθλοι του Ηρακλή, η εξόντωση του Ερυμανθίου κάπρου και ο καθαρισμός του κόπρου του Αυγεία. Πρόκειτα δηλαδή για τον 4ο και 5ο άθλο του Ηρακλή. Διαβάζουμε στον Απολλόδωρο (βιβλιοθή­κη Β΄, κεγάλιο 5, παράγραφος 4):

«Τέταρτο άθλο του όρισε να φέρει ζωντανό τον Ερυμάνθιο κά­προ. Αυτό το θηρίο λυμαινόταν την Ψωφίδα, έχοντας ορμητήριο το όρος που ονομάζεται Ερύμανθος. Όταν περνούσε τη Φολόη, φιλο­ξενήθηκε από τον Κένταυρο Φόλο, γιο του Σειληνού και μιας νύμ­φης, Μελίας. Αυτός πρόσφερε στον Ηρακλή τα κρέατα ψημένα, ο ίδιος όμως τα έτρωγε ωμά. Όταν ο Ηρακλής του ζήτησε κρασί, είπε ότι φοβάται να ανοίξει το κοινό πιθάρι των Κενταύρων. Επειδή όμως ο Ηρακλής τον παρότρυνε να μη φοβάται, το άνοιξε και μετά από λί­γο οι Κένταυροι, αισθανόμενοι τη μυρωδιά, έφτασαν στη σπηλιά του Φόλου, οπλισμένοι με βράχους και έλατα. Τους πρώτους λοιπόν, που τόλμησαν να μπουν μέσα, τον Άγχιο και τον Άγριο, τους έτρεψε ο Ηρακλής σε φυγή χτυπώντας τους με δαυλούς, ενώ τους υπόλοι­πους τους κυνήγησε ρίχνοντας με το τόξο μέχρι τον Μαλέα. Από εκεί κατέφυγαν στον Χείρωνα, ο οποίος, διωγμένος από τους Λαπίθες από το όρος Πήλιο, είχε εγκατασταθεί στον Μαλέα. Ενώ λοιπόν οι Κένταυροι συνωστίζονταν γύρω του, ο Ηρακλής ρίχνει ένα βέλος, το οποίο, αφού διαπέρασε τον βραχίονα του Έλατου, μπήχτηκε στο γό­νατο του Χείρωνα. Στενοχωρημένος ο Ηρακλής έτρεξε κοντά του, τράβηξε έξω το βέλος και έβαλε στην πληγή ένα φάρμακο που του έδωσε ο Χείρωνας. Επειδή όμως το τραύμα ήταν ανίατο, επέστρεψε στη σπηλιά. Κι εκεί, επειδή hraklhsήθελε να πεθάνει, αλλά δεν μπορούσε, επειδή ήταν αθάνατος, ο Προμηθέας προσφέρθηκε στον Δία να γίνει αυτός αθάνατος στη θέση του κι έτσι ο Χείρωνας πέθανε. Οι υπό­λοι­ποι Κένταυροι έφυγαν προς διάφορες κατευθύνσεις, κάποιοι πήγαν στο όρος Μαλέα, ο Ευρυτίωνας στη Φολόη και ο Νέσσος στον ποτα­μό Εύηνο. Τους υπόλοιπους τους δέχτηκε ο Ποσειδώνας στην Ελευ­σίνα και τους έκρυψε κάτω από ένα βουνό. Ο Φόλος τέλος, βγάζον­τας από τον νεκρό το βέλος, απορούσε πως κάτι τόσο μικρό σκότωσε αυτούς τους τόσο μεγάλους. Τότε του γλίστρησε από το χέρι, έπεσε στο πόδι του και τον σκότωσε ακαριαία. Όταν ο Ηρακλής γύρισε στη Φολόη και βρήκε πεθαμένο τον Φόλο, τον έθαψε και μετά καταπιά­στηκε με το κυνήγι του κάπρου, τον ανάγκασε να βγει από μια πυκνή συστάδα δέντρων με κραυγές, τον κυνήγησε προς ένα μέρος με πολύ χιόνι και έτσι εξαντλημένο όπως ήταν το ζώο, το παγίδευσε σε δίχτυα και το έφερε στις Μυκήνες».

ΔΑΣΟΣΕδώ θέλω να παρατηρήσω σοβαρά ένα πράγμα, τη Μελία. Η Με­λία είναι νύφη. Η Μελία είναι δέντρο που όπως βλέπουμε στα σχόλια στον Απολλόδωρο, «σε κάθε δέντρο τέτοιο ζούσε μια νύφη». Το δέντρο Μελία δεν είναι τίποτε άλλο από το δέντρο Μελιός που έτσι λέμε κι εμείς σήμερα, πού φύεται στο δικό μας τόπο στα ρέματα των πηγών του Ενιπέα. Στον Απολλόδωρο βλέπουμε στα Άπαντα ΙΙ στη βιβλιοθήκη Γ΄, στο κεφάλαιο 8 στο τέλος της παραγράφου 5 ότι: «Ο Χείρωνας δώρισε στον Πηλέα ένα δόρυ από Μελιά και ο Πο­σειδώνας δύο άλογα, τον Βαλίο και τον Ξάνθο, που ήταν αθάνατα». Επίσης στα σχόλια βλέπουμε ότι «Το δόρυ αυτό είχε θαυματουργικές ιδιότητες, αφού μπορούσε να θεραπεύσει τις πληγές που προκα­λούσε».

Αν παρατηρήσουμε σήμερα το Μελιό θα δούμε ότι οι κλώνοι του εί­ναι ευθυτενείς και μακρυοί και πολύ ελαφριοί, ιδανικοί για δόρατα.

Αυτή είναι λοιπόν οι μυθολογία του τόπου μας όπως καταγράφε­ται στα αρχαία κείμενα ακριβώς.

Με πολύ ωραία γραφή και όμορφη γλώσσα καταγράφει στην ιστορία του τους δύο αυτούς μύθους και ο Γεώργιος Χρυσανθακό­πουλος: (Κεφάλαιο Πρώτον, σελίς 9, 10 και 11. Βιβλίο «Η Ηλεία επί Τουρκοκρατίας» Αθήνα 1950).