Αρχιτεκτονική

Την αρχιτεκτονική των κατοικιών του χωριού μας μπορούμε να την ορίσουμε σε τέσσερες περιόδους. Την πρώτη περίοδο μετά την απελευθέρωση το 1821. Την δεύτερη περίοδο στις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι το 1950. Την τρίτη περίοδο από το 1950 έως το 1985 και την τέταρτη περίοδο από το 1990 έως σήμερα.

Κατοικία των Κασιδοφωταίων 1890

Κατοικία των Κασιδοφωταίων 1890

Στην πρώτη περίοδο τα σπίτια του χωριού μας είναι ακραία λιτά. Μικρά σπίτια ενός δωματίου όλο και όλο. Χτισμένο με πέτρες και λάσπη από χώμα με δρύϊνες ξυλοδεσιές για σενάζια και σκεπές είτε από ράπη*, είτε με κεραμίδια από τα κεραμιδοκάμινα της περιοχής. Το δάπεδο των σπιτιών ήταν χωμάτινο, χωρίς τζάκι συνήθως, μόνον με μια γωνιά (εστία) που εκεί μαγείρευαν και ζεσταίνονταν το χειμώνα. Τα παράθυρα ήταν χωρίς τζάμια μόνον με τα πατζούρια από σανίδες δρύϊνες. Σε αυτά τα μικρά πρωτόγονα δωμάτια μεγάλωσαν οι πρόγονοί μας, σ΄αυτές τις μικρές χαμοκέλες που γέμιζαν με τα γέλια και τα κλάματα, τις γιορτές και τα πένθη τους. Τέτοιο σπίτι ως «επίμονο δείγμα» υπάρχει ακόμη στην κάτω γειτονιά μπροστά στο σπίτι του Γιάννη του Τσαπαρα (Τσιάμη): Το σπίτι των Κασιδοφωταίων**.

 

Η δεύτερη περίοδος είναι η περίοδος του πρώτου ημίσεος του 20ου αιώνος. Τα σπίτια πια του χωριού μας (τα περισσότερα) γίνονται διώροφα. Χτίζονται με πέτρες και πωρόλιθους για αγκωνάρια με γερή λάσπη με ασβέστη από τ΄ασβεστοκάμινα του χωριού μας, με γερές δρύϊνες ξυλοδεσιές, σκεπές γερές με δρύϊνα πάτερα και μαχιές και κεραμίδια πάλι από τα καμίνια της περιοχής. Τα πατώματα και τα ταβάνια ήταν με τάβλες είτε δρύες είτε από πλατάνια από την Αβουρα, είτε από πεύκα που κατά εκατομμύρια φύονται στην περιοχή.

Κατοικία 1900-1940

Κατοικία 1930 στα Κοτσιρέϊκα

Τα σπίτια έχουν χωρίσματα που ορίζουν τα δωμάτια από πλέγματα από ρίκι που πάνω σοβατίζονται με λάσπη με πολύ ασβέστη ανακατεμένη με κοζιά (μαλλί αιγός). Τα παράθυρα έχουν συνήθως φύλλα με δύο ή τέσσερα τζάμια και σε πολλά σπίτια και πατζούρια. Όλα τα σπίτια έχουν τζάκι και μπαλκόνια είτε με κολώνες είτε κρεμαστά με δρύϊνα ξύλα, που χαρακτηρίζονται από την μεγάλη τους αντοχή. Στα περισσότερα σπίτια τα μπαλκόνια ήταν χαγιάτια (σκεπαστά) που εξυπηρετούσαν τις μεγάλες ανάγκες της οικογένειας. Στα κατώφλια αυτών των σπιτιών ήταν συνήθως ο αχυρώνας και ο στάβλος για όλα τα ζώα του σπιτιού: άλογα, γαϊδούρια, βόδια, γίδες ή και λίγα πρόβατα σπανίως. Στο κατώγι βεβαίως ήταν και η μικρή αποθήκη με τα βαρέλια για κρασί, την καδη με τον καρπό, τον χώρο για τα εργαλεία κλπ. Τα σπίτια δεν είχαν μπάνιο και οι ανάγκες εξυπηρετούντο με εξωτερικούς μικρούς κλειστούς χώρους μακριά από το σπίτι. Αυτή η αρχιτεκτονική ήταν σπουδαία απόλυτα ταιριαστή με το περιβάλλον του χωριού μας. Τοίχοι φαρδείς που κρατούσαν τα σπίτια δροσερά το καλοκαίρι και ζεστά το χειμώνα. Μπαλκόνια με τα δρύϊνα κάγκελα μεγάλης ομορφιάς είτε πλεχτά (σε ρόμβους) είτε παράλληλα. Ο διαχωρισμός του ανωγείου χώρου ήταν πολύ απλός και λειτουργικός. Υπήρχε ένα μικρό χωλ που απ΄αυτό οδηγούσε στα άλλα δωμάτια. Στην κουζίνα που ήταν το τζάκι ήταν συνήθως και ένα παραγώνι και ένα τραπέζι στη μέση. Από το χωλ επικοινωνούσαν και με τα άλλα δωμάτια, τη σάλα και τα υπνοδωμάτια. Τα σπίτια δεν είχαν μπάνιο. Νομίζω, ότι αυτή η αρχιτεκτονική χαρακτηρίζει τον πολιτισμό του χωριού μας, που μόνο μέσα από φωτογραφίες και ένα-δυο τελευταία τέτοια ερειπωμένα σπίτια μπορεί πλέον να παρατηρήσει κάποιος.

 

Κατοικίες στην Περαρούγα 1950

Κατοικίες στην Περαρούγα 1950

Η τρίτη περίοδος είναι η πλέον καταστροφική για την αρχιτεκτονική του χωριού μας. Είναι η εποχή της εμφανίσεως του μπετόν και της «πλάκας». Έτσι πολλά σπίτια, κυρίως ισόγεια, την εποχή της δικτατορίας, είτε με σεισμόπληκτα δάνεια, είτε με δάνεια σε άπορους, έγιναν με τα χαρακτηριστικά της νέας μόδας, του τσιμέντου. Σπίτια πανέμορφα πέφτανε στο βωμό αυτού του καινούργιου μοντέλου οικοδόμησης. Ξεπάγιαζαν το χειμώνα και βράζανε το καλοκαίρι οι άνθρωποι σ΄αυτά τα κουτιά από όπου η μόνη του χρήση ήταν να αποξηραίνουνε το καλαμπόκι και τα καρύδια. Απ΄αυτή την λαίλαπα σώθηκαν μόνον λίγα καινούργια σπίτια με μια ανεκτή αισθητική. Ήταν τα σπίτια που έφτιαξε με πέτρα ο Ηπειρώτης αρχιμάστορας Στάθης Λάμπρης. Τα σπίτια αυτά είναι του Ηλία Πίππα, του Κωνσταντνή Λέντζου του Ιωάννη, του Αντρίκου Τσαπάρα, του Γιώργη Κοτσιρά του Παναγιώτη και το μικρό ισόγειο σπίτι του Ντίνου Σεββόπουλου.

Κατοικίες στην Αγορά του 2009

Κατοικίες στην Αγορά του 2009

Η εσωτερική διαρρύθμιση των σπιτιών άλλαξε προς το χειρότερο, θα έλεγα. Μετά την είσοδο, μπαίνουμε σε ένα μακρύ μη λειτουργικό «διάδρομο» σαν σε ξενοδοχείο και αριστερά και δεξιά ήταν οι είσοδοι των δωματίων. Αυτό συνεχίστηκε και στα διώροφα σπίτια. Στα σπίτια μέχρι το 1990 η διαρρύθμιση είναι πιο λειτουργική και σύγχρονη. Έτσι μπαίνουμε κατευθείαν στο καθιστικό και στην κουζίνα, που από εδώ πια επικοινωνούμε με τους άλλους χώρους του σπιτιού. Στο σπίτι τώρα είναι και το μπάνιο, σαν απαραίτητο πια στοιχείο στη ζωή των ανθρώπων, συνήθως σε μικρούς εξωτερικούς χώρους στα μπαλκόνια κυρίως.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, στην τέταρτη περίοδο εμφανίζεται πλέον η σύγχρονη αρχιτεκτονική, που βλέπουμε σε όλη την ελληνική επαρχία, πιο βελτιωμένα από τις «στέρνες» της προηγούμενης περιόδου, αλλά σίγουρα χωρίς τα χαρακτηριστικά της ωραίας δεύτερης περιόδου με την υψηλή αισθητική, που ήταν πλήρως εναρμονισμένη με το τοπίο της πέτρας και του ξύλου και της γης. Με τα σπίτια της μεγάλης καρτερίας και υπομονής, τα σπίτια των φτωχών αλλά περήφανων όμως προγόνων μας.
Εξαίρεση αποτέλεσαν μερικές αναπαλαιώσεις των παλαιών, ωραίων διώροφων κατοικιών, όχι πάντα όμως με σπουδαία αποτελέσματα.

————————————————————————————————————————————————————————

* Ράπη: Η ψιλόκορμη καλαμιά της σίκαλης που εχρησιμοποιείτο για την στέγη των καλυβιών, αλλά και των φτωχών κατοικιών.
** Ο Κασιδοφώτης κατήγετο από την Ρούμελη και ήρθε στο χωριό μας άγνωστο πως. Νυμφεύθηκε μια Τσαπαροπούλα και έμεινε στο χωριό (όπως λέει ο Π. Κασκαντίρης). Έκανε οικογένεια με τρία παιδιά τον Θεμιστοκλή, την Κατερίνη (Φώταινα Γιαννοπούλου), την Γεωργούλα (Μήτσαινα Λέντζαινα), γι΄αυτό έχουν στην κατοχή τους οι απόγονοι του Μητσόπουλου ίσια με τώρα το μικρό αυτό σπίτι.