Ιστορία

Ταξιδέψτε στο παρελθον του χωριού

Το χωριό μας έχει πλούσια και ενδιαφέρουσα Ιστορία, καθώς συνδέεται με σημαντικές στιγμές της ελληνικής επανάστασης και με αρχαίους μύθους. Εδώ μπορείτε να μάθετε περισσότερα για την ιστορία μας, την παράδοσή μας και τους συγχωριανούς μας που δεν βρίσκονται πια μαζί μας.

Η Ιστορία του Χωριού

Η μικρή ιστορία του χωριού των Μηλεών αρχίζει περίπου το 1700 μ.Χ. Ουσιαστικά τα χωριά Μηλιές και Δούκα φαίνεται να έχουν πορεία ανάπτυξης από το 1715 και μετά. Την τότε εποχή μιλάμε για έναν πρωτόγονο οικισμό με μικρά πλιθόσπιτα και καλύβες. Οι πρώτοι κάτοικοι εδραιώθηκαν στην θέση «Μόλα» βορειοδυτικά του χωριού, στα λεγόμενα «Καντζεϊκα». Υπάρχει μεγάλη περίπτωση η ονομασία του χωριού Μηλιές σήμερα να προέρχεται από την θέση «Μόλα» των πρώτων κατοίκων, καθώς η λέξη Μόλα στα Αλβανικά σημαίνει Μηλιά.
Κατά τον γνωστό ιστορικό Διονύσιο Κόκκινο, οι πρώτοι οικιστές των Μηλεών εγκαταστάθηκαν δίπλα στο ισχυρό, για την εποχή εκείνη, Αλβανοτουρκικό χωριό Λάλα. Το μέρος παρείχε άφθονη βοσκή, απαραίτητη για τα αιγοπρόβατα, καθώς και μεγάλη καλλιεργήσιμη έκταση, δυνατότητα υλοτομίας από το δάσος της Φολόης, αλλά και απόκρυφες χαράδρες με Σπήλαια στα οποία κατέφευγαν, όταν κινδύνευαν. Η ζωή των Μηλιωτών, επί Τουρκοκρατίας, ήταν δύσκολη. Όπως αναφέρει ο Διονύσιος Κόκκινος Ελληνική Ἐπανάστασις τόμ. Β΄, σελ. 125, Ἀθήνα 1932. «Οἱ Λαλαῖοι μετεβλήθησαν εἰς στράτευμα ληστῶν ἐναντίον μιᾶς ὁλοκλήρου ἀνυπερασπίστου χώρας. Αἱ ἐπιδρομαί των καί αἱ λεηλασίαι των ἦσαν ἀδιάλειπτοι ἀπεκόμιζαν ἀπό παντοῦ ὅτι ὑπῆρχε. Προϊόντα, ζῶα, εἴδη οἰκιακῆς χρήσεως. Ὅταν ἀπό ἕνα χωριό δέν ἀπέμεινε τίποτε τό ἔκαιαν. Ἡ Ἠλεία ὁλόκληρος εἶχε ἐρημωθεῖ καί κατακαεῖ καί ὁ ἄμαχος πληθυσμός της εἶχε καταφύγει ἐκ τρόμου εἰς τά βουνά». Το χωριό Μηλιές, λόγω της θέσης του, ως πλησιέστερο στο χωριό Λάλα, δεχόταν πρώτο την επίθεση των Τουρκαλβανών Λαλαίων. Το χωριό Δούκα δεν υπέφερε τόσο καθώς χρησίμευαν στους Λαλαίους ως γραμματείς. Οι Μηλιώτες, επί 114 ολόκληρα χρόνια, από το 1707 ως το 1821, είχαν ως ασφαλές κρησφύγετο, ένα μεγάλο απόκρυφο Σπήλαιο, στο δασώδες όρος της Φολόης, το οποίο σήμερα είναι γνωστό ως Σπήλαιο Γκουσέτη. Εντός του Σπηλαίου, τοποθέτησαν μεταπολεμικώς, εικόνες Αγίων.

Οι Μηλιές στα χρόνια της επανάστασης
Οι Μηλιώτες είχαν ενεργό και ηρωική συμμετοχή στην μάχη του Πούσι τον Ιούνιο του 1821, η οποία στρατηγικά ήταν σημαντική για την έκβαση της επανάστασης. Αναφέρεται ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης περνούσε από το δρόμο δίπλα στον Ενιπέα κατά τις μετακινήσεις του προς την Ζάκυνθο. Στην περιοχή λειτουργούσαν Μπαρουτόμυλοι, οι οποίοι συνέβαλαν στον αγώνα της απελευθέρωσης κατά την επανάσταση.
Η προφορική παράδοση μιλάει για τον ηρωισμό του Θεόδωρου Γεωργόπουλου (Ντουβέλα) και του Δημήτριου Δημητρακόπουλου (Δουδούμη) που έφεραν ως απόδειξη και παράσημο ανδρείας τις πληγές στα σώματα τους από τα πυρά του εχθρού.

Οι προσπάθειες ανάπτυξης μετά τον πόλεμο
Από το 1829 και μετά, οι Μηλωτές άρχισαν σιγά σιγά να οργανώνονται σε σοβαρό οικισμό. Μετά την επανάσταση, στις Μηλιές, ήταν μόλις 30 οικογένειες, ήταν όλοι ανεξαιρέτως, αγράμματοι. Η απουσία του σχολείου καταδίκαζε τους κατοίκους για πολλά χρόνια. Το χωριό Δούκα αποτελεί εξαίρεση σε όλο τον Νομό της Ηλείας, από άποψη μορφωτικού επιπέδου των κατοίκων. Μετά την απελευθέρωση, συνέβαλαν σημαντικά στην μορφωτική καλλιέργεια και ανάπτυξη των Μηλιωτών, καθώς οι κάτοικοι του χωριού μας έστελναν τα παιδιά τους μέχρι το 1895 στο χωριό Δούκα, στο οποίο λειτουργούσε Δημοτικό Σχολείο. Το έτος εκείνο είναι ιστορικό για το χωριό μας, καθώς άρχισε να λειτουργεί Μονοτάξιο Δημοτικό Σχολείο. Όλοι πλέον οι κάτοικοι είχαν την ευκαιρία να παρέχουν στα παιδιά τους την μόρφωση και την καλλιέργεια για την μετέπειτα ζωή τους. Το σχολείο λειτούργησε και μεγάλωσε πολλές γενιές, από το 1895 έως τον Ιούνιο του 2001, όπου σταμάτησε η λειτουργία του, δυστυχώς, λόγω έλλειψης παιδιών στο χωριό.
Οι Μηλιές πριν από την ανακήρυξη της σε κοινότητα Μηλεών άνηκε διοικητικά και πραγματικά στον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας με θερινή έδρα το Δούκα και χειμερινή το Πελόπιο (Κριεκούκι). Εκτός από την απουσία των δυο αυτών σημαντικών στοιχείων, του Σχολείου και της Κοινότητας δηλαδή, μέχρι το 1863 οι Μηλιές δεν είχαν ούτε Εκκλησία. Εκκλησιάζονταν στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου στο χωριό Δούκα. Από το 1863 απέκτησε δικό του μικρό Ναό, του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου. Κοινότητα δική του απέκτησε 1914, όπως και στα περισσότερα χωριά της Ελλάδος. Οι πρώτες δεκαετίες ήταν δύσκολες, διότι η κοινότητα λειτουργούσε χωρίς κάποια κρατική επιχορήγηση, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει η δυνατότητα εκτέλεσης πολλών κοινωφελών έργων. Το μοναδικό κεφάλαιο το οποίο είχε ο πρόεδρος της κοινότητας, ήταν η προσωπική εργασία και ο μόχθος των κατοίκων του χωριού. Όποιο έργο έγινε στην Κοινότητα των Μηλεών από το 1914 ως το 1952, που ιδρύθηκε ο Σύλλογος των Απανταχού Μηλιωτών, οφείλεται καθαρά στο πνεύμα και στην εργατικότητα των κατοίκων του χωριού. Οι κάτοικοι με τα πενιχρά οικονομικά μέσα που διέθεταν εκείνη την εποχή φρόντισαν να εμπλουτίσουν τον Ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου με εικόνες, ανακαίνισαν το εκκλησάκι της Παναγίτσας. Με πρωτοβουλία της Κοινότητας αγοράστηκε το οικόπεδο στο οποίο λειτούργησε, όπως προαναφέραμε το σχολείο. Το σημαντικότερο, όμως, έργο, από άποψη προσωπικής εργασίας των κατοίκων είναι ο δρόμος που ένωσε το χωριό μας με το γειτονικό χωριό Λάλα και αντίστοιχα τον δρόμο που μας ένωσε με την γειτονική κοινότητα του Δούκα το 1924, χωρίς κάποια κρατική επιχορήγηση. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Μυθολογία

Το χωριό, Μηλιές, καθώς και η ευρύτερη περιοχή έχουν δυνατή παρουσία στην Ελληνική Μυθολογία. Μάλιστα σε δυο κομβικά για την περιοχή σημεία, τον ποταμό Ενιπέα και το οροπέδιο της Φολόης. Ο μύθος για την Φολόη είναι ξεκάθαρος, με τα γεγονότα να διαδραματίζονται στους Άθλους του Ηρακλή.
Ο μύθος του Ενιπέα και της Τυρούς, έχει δυο πατρίδες, την Θεσσαλία και την Ηλεία. Η σύγχυση αυτή προέκυψε. Προφανώς από το γεγονός ότι ο πατέρας της Τυρούς, ο Σαλμωνέας στην αρχή κατοικούσε στην περιοχή της Θεσσαλίας, αλλά αργότερα ήρθε στην Ήλιδα, όπου ίδρυσε την πόλη Σαλμώνη. Τώρα πότε ακριβώς και σε ποια μυθολογική περίοδο έγιναν αυτά που ο μύθος λέει, κανείς δεν ξέρει.
Αξίζει να δούμε λίγο πιο αναλυτική τους 3, αυτούς μύθους.

Ερυμάνθιος Κάπρος, 4ος Άθλος του Ηρακλή
Στο Ερύμανθο είχε χαρίσει η θεά Άρτεμις ένα τεράστιο αγριόχοιρο. Από εκεί εξορμούσε σε ολόκληρη την περιοχή της Ψωφίδος και του Λασίωνα στην Πελοπόννησο, όπου τρομοκρατούσε και κατέστρεφε τα σπαρτά των χωρικών, ενώ με τους χαυλιόδοντες του ξέσκιζε όποιο ζώο έβρισκε μπροστά του. Αυτό το αγρίμι ενοχλούσε ακόμη και τους Κένταυρους, οι οποίοι δεν μπορούσαν να το αντιμετωπίσουν όταν κατέβαινε για τροφή στο δάσος της Φολόης και για νερό στο φαράγγι. Ο Ευρυσθέας ( ξάδερφος του Ηρακλή και βασιλιάς των Μυκήνων) του ενέθεσε να πιάσει τον κάπρο και να τον φέρει ζωντανό στο Άργος, βέβαιος ότι ο Ηρακλής δεν θα μπορούσε να το πιάσει. Ο ήρωας, όμως, προτού βγει για κυνήγι, πέρασε από τον φίλο του τον Κένταυρο Φόλο για να πάρει πληροφορίες για το άγριο ζώο. Αυτός πρόσφερε στον Ηρακλή τα κρέατα ψημένα ο ίδιος όμως τα έτρωγε ωμά. Όταν ο Ηρακλής του ζήτησε κρασί, είπε ότι φοβάται να ανοίξει το κοινό πιθάρι των Κενταύρων. Επειδή όμως ο Ηρακλής τον παρότρυνε να μην φοβάται, το άνοιξε και μετά από λίγο οι Κένταυροι, αισθανόμενοι την μυρωδιά, έφτασαν στην σπηλιά του Φόλου, οπλισμένοι με βράχους και έλατα. Τους πρώτους λοιπόν, που τόλμησαν να μπουν μέσα, τον Άγχιο και τον Άγριο, τους έτρεψε ο Ηρακλής σε φυγή χτυπώντας τους με δαυλούς, ενώ τους υπόλοιπους τους κυνήγησε ρίχνοντας με το τόξο μέχρι τον Μαλέα. Από εκεί κατέφυγαν στον Χείρωνα, ο οποίος, διωγμένος από τους Λαπίθες από το όρος Πήλιο, είχε εγκατασταθεί στον Μαλέα. Ενώ λοιπόν οι Κένταυροι συνωστίζονται γύρω του, ο Ηρακλής ρίχνει ένα βέλος, το οποίο, αφού διαπέρασε τον βραχίονα του Έλατου, μπήχτηκε στο γόνατο του Χείρωνα. Στενοχωρημένος ο Ηρακλής έτρεξε κοντά του, τράβηξε έξω το βέλος και έβαλε στην πληγή ένα φάρμακο που του έδωσε ο Χείρωνας. Επειδή όμως το τραύμα ήταν ανίατο, επέστρεψε στην σπηλιά. Κι εκεί, επειδή ήθελε να πεθάνει, αλλά δεν μπορούσε, επειδή ήταν αθάνατος, ο Προμηθέας προσφέρθηκε στον Δία να γίνει αυτός αθάνατος στην θέση του και έτσι κ Χείρωνας πέθανε. Οι υπόλοιποι Κένταυροι έφυγαν προς διάφορες κατευθύνσεις, κάποιοι πήγαν στο όρος Μαλέα, ο Ευρυτίωνας στην Φολόη και ο Νέσσος στον ποταμό Εύηνο. Τους υπόλοιπους τους δέχτηκε ο Ποσειδώνας στην Ελευσίνα και τους έκρυψε κάτω από ένα βουνό. Ο Φόλος τέλος βγάζοντας από τον νεκρό το βέλος, απορούσε πως κάτι τόσο μικρό σκότωσε αυτούς τους τόσο μεγάλους. Τότε του γλίστρησε από το χέρι, έπεσε στο πόδι του και τον σκότωσε ακαριαία. Όταν ο Ηρακλής γύρισε στην Φολόη και βρήκε πεθαμένο τον Φόλο, τον έθαψε και μετά καταπιάστηκε με το κυνήγι του κάπρου. Έτσι ο Ηρακλής, παρά τις προσδοκίες του Ευρυσθέα, πέτυχε με το τέχνασμα του να οδηγήσει το ζώο στο φαράγγι της Φολόης, στο γεφύρι του Μπέρη στο Αντρλωνι που είχε φράξει με δίχτυ. Πήρε στους ώμους το ζωντανό αγριογούρουνο και το μετέφερε στις Μυκήνες. Όταν αντίκρισε ο Ευρυσθέας τον Ηρακλή φορτωμένο με το κάπρο κρύφτηκε σε ένα μεγάλο πιθάρι. Ο Ηρακλής σαν ανάθημα έστειλε τα δόντια του κάπρου στο ναό του Απόλλωνος της Κύμης. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Λεξικό Ντοπιολαλιάς

Εδώ θα βρείτε συγκεντρωμένες ιδιαίτερες λέξεις από την τοπική διάλεκτο. Τις συγκέντρωσε ο συγχωριανός μας, Γιάννης Σκούρτης, ο οποίος γράφει:

Τα χρόνια και οι αιώνες περνάνε και στο διάβα τους, σαν ορμητικά ποτάμια παρασύρουν οτιδήποτε εμείς οι άνθρωποι αφήνουμε να παρασυρθεί …
Τρόπους, συνήθειες, ήθη και έθιμα, αλλά ακόμα και τον τρόπο που μιλάμε …
Όταν σαν παιδιά ακούγαμε την έκφραση: «… Το βούλιαξε το βλοημένο» ξέραμε πως έξω βρέχει επί ώρες ασταμάτητα κι αν βγαίναμε έξω θα γινόμασταν «αρτσίδι» (μούσκεμα). Η μανάδες μας μας τοίμαζαν στα «αγκιά» (κατσαρολικά), μια «πλοχεριά τριφτάδες» για να «τηλωθούμε» (χορτάσουμε).
Αν – όπως συνήθως- κάναμε και καμιά ζημιά εισπράτταμε την απείρου κάλλους ευχή «- Μπά που να γένεις στάχτη και μπούρμπερη, ταμπλοβαρεμένο» και μείς τι άλλο να κάνουμε «λουμώναμε» (κρυβόμασταν).
Ήταν η «ντοπιολαλιά μας» , ο τρόπος που καταλαβαίναμε τα νοήματα. Πέρασαν τα χρόνια, αφήσαμε τις λέξεις … και μας άφησαν. Λέξεις μωσαϊκό με προέλευση άλλες Αρχαιοελληνικές ή Δωρικές, Ενετικές, Σλαβικές, Τούρκικες ή Αρβανίτικες. Έλαχε στους χρόνους μας, αυτή μας η τοπική διάλεκτος να χάνεται οριστικά μαζί με την βαριά ιδιότυπη ορεινή προφορά μας .
Είναι όμως μέρος της ιστορίας μας, της κουλτούρας μας. Ας την σώσουμε σαν ανάμνηση τουλάχιστον, υπακούοντας στην προτροπή του ποιητή:
«ΝΑ Τούτο ΜΟΝΟ ξέρεις
Οτι σώσεις μες ΣΤΗΝ Αστραπή
καθαρό ΣΤΟΝ αιώνα ΘΑ διαρκέσει»
και θα διαρκέσει
«… χρόνους τακτούς, όσους η γνώση ορίζει …»
Ξεκίνησα πριν αρκετά χρόνια να συγκεντρώνω κάποιες απ ‘αυτές τις λέξεις και στην πορεία ανακάλυψα κάποια πολύτιμα βιβλία, το «Λεξικό της Ντοπιολαλιάς» του Κώστα Πανόπουλου και «Αναζητώντας τις ρίζες μας» του Ιωάννη Ασημακόπουλου, καθώς και το αριστούργημα του συμπατριώτη μας Στυμφάλιου (από τη Ντούσια) Βαγγέλη Βαρδουνιώτη «Πικρά – γλυκά μου χρόνια» τα οποία στάθηκαν θησαυροί γνώσεων για το θέμα.
Εκεί βρήκα λέξεις που κι εγώ -αλλά και οι περισσότεροι φαντάζομαι- είχα ξεχάσει οριστικά . Ήχησαν στ ‘αυτιά μου με παράπονο και στάθηκαν μια από τις αιτίες δημιουργίας αυτής της ιστοσελίδας . Καταθέτω σήμερα αυτό το υλικό που συγκεντρώθηκε με την ελπίδα κάποιους να ενδιαφέρει …
(όποια διόρθωση ή συμπλήρωση με χαρά δεκτή). ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ